Verschillende soorten conflicten kunnen worden onderscheiden:
1. Tussen artsen en de Raad van Bestuur van het ziekenhuis
2. Tussen artsen in een maatschap
3. Tussen medische staf, artsen en verplegend personeel
4. Tussen artsen/ziekenhuisdirectie en ziektekostenverzekeraars
5 Tussen universiteit en artsen/hoogleraren
6. Tussen Raad van Bestuur en financiers van bouw van het ziekenhuis
7. Conflicten tussen de Raad van Bestuur en de verzekeraar
van het ziekenhuis (Medirisk, Centramed)
Informatie: info@medischconflict.nl
Academische hyena’s, Prof. Dr. Bob Smalhout.
26-11-11
Binnen een periode van twee maanden is Nederland geconfronteerd met twee gevallen van wetenschappelijke fraude. Het eerste geval betrof de psycholoog prof. dr. Diederik Stapel van de Universiteit van Tilburg. Hij zou, vrij zeker, onverantwoord slordig met zijn wetenschappelijke gegevens zijn omgegaan. Prof. Stapel werd begin september 2011 oneervol ontslagen en verstoten uit de academische gelederen.
Het tweede soortgelijke geval is zeer recent en betreft de hoogleraar prof. dr. Don Poldermans, gevierd expert in hart- en vaatziekten aan het Erasmus Medisch Centrum te Rotterdam. Ook hij is op staande voet uit al zijn functies gezet. Opvallend in beide drama’s is dat de zogenaamde ’naaste’ collega’s de beide hoogleraren thans meedogenloos de nek omdraaien. Duidelijk is thans, zowel in Tilburg als in Rotterdam, voor iedereen te zien wat zich achter het beschaafde masker van de universitaire elite feitelijk afspeelt. Dat is weerzinwekkend. Weliswaar is het een academische doodzonde om te rommelen met wetenschappelijke gegevens. Maar dat hoeft nog niet in te houden dat de foute wetenschapper tot de grond wordt afgebrand, zijn bestaan wordt vernietigd en zijn gezin sociaal gediscrimineerd wordt. Assistenten en stafleden vrezen thans in de val van hun vroegere chefs te worden meegesleurd. Zij zullen vrijwel zeker de schuld trachten af te schuiven. ’Vrienden’ veranderen van de ene op de andere dag in hyena’s, die een gewonde soortgenoot meteen in stukken scheuren. Ik heb persoonlijk meegemaakt hoe het is als het academische milieu zich tegen je keert. Weliswaar had ik niet met wetenschappelijke gegevens gerommeld, maar ik had bekendgemaakt dat er in mijn specialisme (de anesthesiologie) te veel misging en dat er in Nederland minstens tweehonderd, overigens geheel gezonde, patiënten de operatiekamer niet meer levend verlieten. Ze stierven ten gevolge van fouten, tekortkomingen of het gebrek aan goede apparatuur en kennis van zaken bij de anesthesiologen (narcoseartsen).
Morgen, 27 november, zal het precies negenendertig jaar geleden zijn dat ik dat alles mededeelde in mijn inaugurale rede waarmede ik het hoogleraarschap in de anesthesiologie aan de Rijksuniversiteit van Utrecht aanvaardde. De titel van mijn rede stond met felrode letters gedrukt tegen een achtergrond van krantenberichten over sterfgevallen in operatiekamers: ’De dood op tafel’ . En met ’tafel’ werd de operatietafel bedoeld.
De dag erna brak de hel los. Ik had het medisch nest bevuild en collega’s in moeilijkheden gebracht. Alle kranten maar ook televisie stonden er dagenlang bol van. Mijn specialistenvereniging eiste mijn ontslag en zelfs het schrappen van mijn naam uit het specialistenregister. In het ziekenhuis probeerden collega’s mij zo veel mogelijk te ontlopen en bij belangrijke vergaderingen had ik één zijde van de tafel voor mij alleen. Niemand wilde naast mij zitten. Ik was het zwarte schaap van de geneeskunde geworden en kreeg dreig- en scheldbrieven.
Mijn dochtertje werd op school getreiterd, ook door de docenten. Een commissie van de Gezondheidsraad moest in opdracht van de minister van Volksgezondheid een rapport opstellen. Na twee jaar was dat klaar. De commissie verklaarde dat ik terecht gewaarschuwd had. Maar sinds die tijd weet ik heel precies hoe weinig echte vrienden er over blijven als de zogenaamde ’collega’s’ zich tegen je keren. Ik kreeg het leven van een intellectuele paria, die bij vergaderingen van de specialistenvereniging werd aangeduid als ’ …een persoon die daar aan de lange zijde van de tafel zit en wiens naam ik niet wens uit te spreken…’
De vraag is waar die extreme haat vandaan komt. Een vermoedelijke verklaring is als volgt: aan vrijwel alle universiteiten is ook de wetenschap ten prooi gevallen aan het moderne management. Daarbij wordt alles beschouwd vanuit een commercieel/statistisch standpunt. Managers willen altijd concurrenten de loef afsteken. Dat heet in het managementjargon: ’scoren’. Daardoor gaan ook wetenschappelijke instituten en grote ziekenhuizen steeds meer lijken op voetbalclubs zoals Ajax. Incluis intriges en patserige voorlichtingsteksten.
Toewijding
Het is moeilijk om de kwaliteit van een arts met behulp van cijfers te beoordelen. Hoe wordt bijvoorbeeld grote toewijding en aandacht voor zijn patiënten boekhoudtechnisch gewaardeerd? Daardoor is het zwaartepunt komen te liggen op wetenschappelijk werk: boeken, artikelen, dissertaties, bijdragen in de vakliteratuur, en dat vooral in buitenlandse vakbladen. Zodoende is wetenschap een productieproces geworden met een internationale ’Citation Score’ en ’Quotation Index’, dus lijsten waarop bijgehouden wordt hoeveel publicaties een wetenschapper heeft geproduceerd. Het is ook gebruikelijk geworden dat meerdere mensen werken aan één artikel. Zodoende staat tegenwoordig boven sommige publicaties een rij van vaak meer dan tien auteurs vermeld. Veel hoogleraren laten hun assistenten/ stafleden het grootste deel van het werk doen, maar zetten wel overal hun eigen naam erboven.
Zodoende is het te verklaren dat de psycholoog Diederik Stapel, die pas 44 jaar is, al 187 boeken, hoofdstukken in boeken en artikelen op zijn naam heeft staan. Het schrijven van een boek kost een normaal mens minstens een jaar, zeker als je dat naast je dagelijkse werk moet doen. Hetzelfde geldt voor de cardioloog prof. Poldermans. Die zou volgens het Erasmus Medisch Centrum meer dan 500 (!!) wetenschappelijke publicaties hebben geschreven. Dat is, naast een drukke medische praktijk, menselijkerwijs onmogelijk. In deze opgefokte organisatie waarin productiviteit belangrijker is dan kwaliteit en waar status, management en internationaal aanzien de sfeer bepalen, zijn fouten en fraudes te verwachten.
Als de wereldberoemde wetenschapper Albert Einstein (1879-1955) op aarde terug zou keren om te solliciteren in Rotterdam of Tilburg, zou hij waarschijnlijk meteen weer op straat gezet worden omdat hij te weinig publicaties had geschreven. Maar díé hij heeft gepubliceerd, hebben echter wél de wereld van onze wetenschap veranderd. Alleen dát staat niet in de Citation Index. Wellicht is het zinvol te wijzen op het verstandige advies van de apostel Paulus aan zijn gemeente Galatië (een Romeinse provincie, in wat thans Turkije heet). Er staat in de tweeduizend jaar oude brief van Paulus aan de Galaten in het Nieuwe Testament van de Bijbel:
’Broeders en zusters, wanneer u merkt dat een van u een misstap heeft begaan, moet u hem zachtmoedig weer op het rechte pad brengen. Pas op dat u ook niet zelf tot misstappen wordt verleid… (Gal.6:v1).
Artikel Medisch Contact d.d. 8 juli 2011
"De gouden handdruk regeert"
Afkoopsommen vertrekkende bestuurders kosten ziekenhuizen miljoenen
Ziekenhuizen betalen regelmatig goudgerande afkoopsommen aan vertrekkende bestuurders. Dat blijkt uit een inventarisatie door Medisch Contact van de jaarverslagen van de Nederlandse ziekenhuizen. Een ranglijst.
Het vertrek van Ruud Beijers als topman van De Tjongerschans in Heerenveen zal de geschiedenis ingaan als het meest opmerkelijke afscheid van een ziekenhuisbestuurder van de laatste jaren. Tussen Beijers, een voormalige kinderarts die het bedrijfsleven inging en daarna ziekenhuisbestuurder werd, en zijn raad van toezicht ontstond begin vorig jaar een vertrouwensbreuk die in de ziekenhuiswereld zijn gelijke niet kent.
De vertrouwensbreuk ontstond nadat Beijers partner in de zomer van 2009 tot 3,5 jaar cel werd veroordeeld, onder meer wegens oplichting van de weduwe van de in 2004 vermoordde vastgoedhandelaar Willem Endstra. Nadat vervolgens bekend werd dat het Openbaar Ministerie ook Beijers zelf verdacht, onder meer van witwassen en verduistering, wilden zijn toezichthouders van hem af. De kantonrechter bepaalde echter dat zij hem begin vorig jaar ten onrechte op non-actief hadden gezet. Beijers mocht terugkeren in Heerenveen. Aan het einde van de zomer bereikten de strijdende partijen een minnelijke regeling, waarbij Beijers in ruil voor een riante afkoopsom de deur van De Tjongerschans definitief achter zich dicht trok.
Zorginstellingen zijn verplicht
alle bestuursvergoedingen openbaar te maken
Vorige maand kreeg de zaak een staartje, toen Beijers in Medisch Contact het ziekenhuis ervan betichtte de financiële kosten van de bestuurscrisis te willen verhullen. Zorginstellingen zijn wettelijk verplicht alle bestuurdersvergoedingen openbaar te maken in hun jaarrekening. Maar omdat justitie beslag had gelegd op de vertrekpremie meende het ziekenhuis dat die post nog niet in de openbaarheid gebracht hoefde te worden. Beijers deed dat alsnog. De Tjongerschans bleek een afkoopsom van 350.000 euro te hebben betaald, en nog eens bijna 60.000 euro als vergoeding van advocaatkosten. Samen met de kosten voor ad-interimbestuurders en de eigen advocaatkosten kostte de bestuurscrisis het ziekenhuis ‘750.000 tot één miljoen euro’, onthulde Beijers.
Financiële pijn
Zo zout als in Heerenveen hebben Nederlandse ziekenhuizen het met bestuurscrises en afkoopsommen nog niet eerder gegeten. Sterker nog, na een golf van ontslagen in de zorgsector in het recente verleden lijkt de rust weer wat teruggekeerd in de bestuurskamers. Drie weken geleden meldde de Volkskrant op basis van een onderzoek naar de vijftig grootste zorginstellingen, dat zorgbestuurders honkvaster zijn geworden. Volgens de krant steeg hun gemiddelde zittingstermijn van 2,8 jaar in de periode rond 2006 tot 4,9 jaar nu.
Desondanks verlaten bestuurders hun ziekenhuis nog regelmatig vroegtijdig, in veel gevallen met een forse vertrekpremie. Dat blijkt uit de inventarisatie die Medisch Contact heeft gemaakt van de jaarverslagen die bijna alle Nederlandse ziekenhuizen onlangs deponeerden bij het CIBG, de informatiemakelaar van het ministerie van Volksgezondheid. Medisch Contact analyseerde de beloningsparagrafen in de verslagen van 91 ziekenhuizen. Van twee ziekenhuizen – het LangeLand Ziekenhuis uit Zoetermeer en het Haagse Bronovo – ontbraken de gegevens.
Uit de inventarisatie blijkt dat minstens twaalf vertrekkende bestuurders vorig jaar een afkoopsom meekregen. Dat is nog zonder de gevallen waarin de vertrekregeling voorlopig aan het zicht is onttrokken.
De bedragen variëren van ruim één ton tot ruim een half miljoen. Samen zijn de twaalf goed voor bijna 4 miljoen euro. De afzonderlijke bedragen komen meestal uit boven de norm van maximaal één jaarsalaris, die geldt in de Beloningscode Bestuurders Zorg, die de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisdirecteuren (NVZD) en de Nederlandse Vereniging van Toezichthouders in Zorginstellingen (NVTZ) sinds 2009 hanteren.
Overigens bieden de afkoopsommen maar deels inzicht in de totale kosten van een bestuurscrisis. De financiële pijn houdt meestal niet op na de slotuitkering aan de vertrokken bestuurder. Als de toezichthouders daarna een interimbestuurder aanstellen, lopen de kosten snel verder op. Zo betaalde Medisch Centrum Orbis uit Sittard-Geleen ruim 1,3 miljoen euro voor de 25 maanden die Maarten van der Vorst daar als tijdelijke financiële man optrad. Uit onze inventarisatie blijkt dat een interimmer ongeveer het dubbele kost van wat een ziekenhuis kwijt zou zijn geweest aan een ‘vaste kracht’.
Grootste afkoopsommen
De grootste afkoopsom kwam vorig jaar op naam van het Ruwaard van Putten Ziekenhuis. De instelling in het Zuid-Hollandse Spijkenisse raakte in november in een bestuurscrisis nadat de medische staf, het managementteam en de ondernemingsraad het vertrouwen in de raad van bestuur opzegden. Bestuursvoorzitter Lettie van Atteveld legde vervolgens haar functie neer. Uit het jaarverslag van het ziekenhuis blijkt dat zij, naast haar reguliere salaris, een afkoopsom van 527.000 euro toucheerde.
Bij Medisch Centrum Alkmaar (MCA) blijkt ex-topman Hans Kedzierski na zijn gedwongen vertrek in 2009 nog bijna twee jaar lang te zijn doorbetaald. Zijn afkoopsom komt daarmee uit op bijna 4,5 ton, goed voor een tweede plaats. Het met MCA gefuseerde Gemini Ziekenhuis uit Den Helder gaf bestuurder Freek Korver een gouden handdruk van ruim 330.000 euro mee. Kedzierski en Korver moesten opstappen omdat de fusie tussen hun ziekenhuizen onder hun leiding jammerlijk was mislukt.
Andere bestuurders die hun ziekenhuis via een gouden glijbaan verlieten zijn Claudia Zuiderwijk en Edwin van der Meer van de Tergooiziekenhuizen in Hilversum en Blaricum, Viktor Krul van het Reinier de Graaf Gasthuis uit Delft, Charlotte Insinger van het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam, Maria Molenaar van het Rijnland Ziekenhuis in Alphen aan de Rijn en Rik Riemens van het Flevoziekenhuis in Almere.
De inventarisatie bewijst dat het vertrek van een bestuurder soms langdurig kan drukken op een ziekenhuisbegroting. Zo blijkt Servé Kuijer, die na zijn vertrek bij het academisch ziekenhuis Maastricht in 2007 meer tijd kon doorbrengen in zijn tweede huis op Bali, de afgelopen drie jaar elk jaar bijna 80.000 euro te hebben ontvangen. Piet Goddery, die zeven jaar geleden vertrok als topman van het Laurentius Ziekenhuis in Roermond, ontving vorig jaar nog ruim veertig mille. Deze betaling maakt deel uit van een vertrekregeling die is uitgesmeerd over acht jaar, en in totaal goed is voor ruim 6,5 ton. Omdat Kuijer en Goddery hun afkoopsom uitsmeerden, halen zij niet de top-10.
Gebrekkige transparantie
Lang niet altijd is er optimale transparantie en openheid over de vertrekregelingen. Het eerder genoemde ontbreken van de afkoopsom van Beijers bij De Tjongerschans is geen geïsoleerd geval. Zo betalen ziekenhuizen regelmatig aan vertrokken bestuurders hun salaris door. De afkoopsom, of een deel daarvan, wordt dan niet gerangschikt onder het standaardkopje ‘ontslagvergoeding’, en valt zo minder op. Zo ging het bij Kedzierski, en deels bij Van der Meer van het Tergooi en Molenaar van het Rijnland.
Door de melding van een afkoopsom een jaar op te schuiven, vermijden ziekenhuizen soms dat deze binnen afzienbare tijd na het vertrek openbaar wordt. Zo betaalden de Gelreziekenhuizen Maarten Imkamp, die eind 2010 zijn taken als bestuurder neerlegde, nog een paar maanden door. Zo valt de afvloeiingsregeling formeel in 2011. Ook bij navraag willen Imkamp en het ziekenhuis niet kwijt welke regeling de ex-bestuurder geniet. ‘Dat zullen wij volgend jaar vermelden in het jaarverslag’, licht een woordvoerder toe. Daarom ontbreekt Imkamp op de lijst, terwijl hij er mogelijk wel op had moeten staan.
Ook buiten het papieren jaarverslag leggen ziekenhuizen vaak dikke rookgordijnen rond de afkoopsommen. Bestuursvoorzitter Rob Dillmann van het Zaans Medisch Centrum vertelde het Noordhollands Dagblad twee jaar geleden dat zijn medebestuurder Piet Wesseling afscheid nam, simpelweg omdat zijn werk erop zat. ‘Er is geen ruzie in de tent. Er is geen onenigheid over het bestuursbeleid. Er is goed overleg geweest, en iedereen vond het mooi zo’, aldus Dillmann. Uit onze research blijkt dat Wesseling 175.000 euro meekreeg.
Vertrekregelingen drukken soms langdurig
op een ziekenhuisbegroting
En na het vertrek van Beijers bij De Tjongerschans suggereerde woordvoerder Hans Stupers in de vakpers dat de ontslagvergoeding bescheiden was. ‘Er moet niet gedacht worden aan exorbitante bedragen.’ Beijers scoort echter hoog in de top-10. Bij het vertrek van bestuurder Charlotte Insinger bij het Erasmus Medisch Centrum ten slotte, wekten zowel het ziekenhuis als Insinger in een positief gestemd persbericht de indruk dat zij gewoon zin had in iets anders, en daarom haar contract niet verlengde. In de jaarrekening van de Rotterdamse instelling staat bij Insingers naam onder het kopje ‘ontslagvergoeding’ echter een bedrag van ruim twee ton.
Kwaad bloed
De soms gebrekkige transparantie is wel verklaarbaar. Als een afkoopsom op straat komt te liggen, volgt in de regel een hoop onrust en verontwaardiging, zowel binnen de ziekenhuizen als daarbuiten. Zeker nu ingrijpende bezuinigingen noodzakelijk zijn, zetten de royale vertrekpremies voor bestuurders – die bovendien vaak hebben gefaald – kwaad bloed. Nadat Medisch Contact onlangs de in totaal negen ton aan afkoopsommen in het Reinier de Graaf Gasthuis bekendmaakte, liet de top van het Delftse ziekenhuis een interne mail rondgaan om het ongenoegen bij werknemers te sussen. De berichtgeving over de afkoopsommen in het MCA leidde tot Kamervragen aan minister Schippers van Volksgezondheid.
In haar antwoord benadrukte Schippers zelf evenmin gelukkig te zijn met de forse afkoopsommen. Zij wees daarbij op het voorstel dat het kabinet ter goedkeuring bij de Tweede Kamer heeft liggen. In de Wet Normering Topinkomens ‘is het voornemen verwerkt om ontslagvergoedingen van bestuurders in de collectieve sector te beperken tot 75.000 euro’, aldus de minister. Zij riep de Kamer op om ervoor te zorgen dat de wet aankomende januari van kracht wordt.
Wel tekende zij daarbij aan dat de wet alleen zal gelden voor nieuwe arbeidscontracten. Op bestaande contracten kan juridisch moeilijk inbreuk worden gemaakt. Grote kans dus, dat Medisch Contact volgend jaar opnieuw een ranglijst publiceert.
Mathijs Smit
|